Ελληνικά

Quiz για ΒΑΝΙΟΥΛΙΑ

Κάνε το Quiz που έφτιαξαν τα Βανιούλια.

 

 

Quiz για ΚΟΥΝΑΡΙΑ

Λύσε το Quiz που έφτιαξε η ομάδα ΒΑΝΙΟΥΛΙΑ.

Τσακώνικα για μικρά παιδιά

 

 

 

 

                     ΤΣΑΚΩΝΙΚΑ για τους μικρούς μας μαθητές και μαθήτριες                                                                                                                                                                                                                                                     ΕΝΟΤΗΤΑ 1:  ΕΓΩ & ΟΙ ΓΥΡΩ ΜΟΥ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          Πού ντ΄ είνι αούντε;  Πώς σε λένε;   Πάμε να μάθουμε να λέμε το όνομά μας και να δείξουμε και τους συμμαθητές της τάξης μας!

  Δες τις κάρτες, επανέλαβε κι εσύ! Φτιάξε προτασούλες με την κάθε κάρτα!

Άσκηση: Δες τον συμμαθητή ή συμμαθήτριά σου και συνομιλήστε, όπως στο παράδειγμα:                                                                 Εζού ένι Νικόα=  Εγώ είμαι ο Νικόλας. Που ντ΄είνι αούντε;

ΕΝΟΤΗΤΑ 2:  Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΜΟΥ

Δες τις κάρτες, εντόπισε τα μέλη της οικογένειας κι επανέλαβε κι εσύ!

Άσκηση: Παρουσίασε την οικογένειά σου, όπως στο παράδειγμα:                                                                                                          

Α μαμού μι είνι Λένη=  η γιαγιά μου είναι η Λένη.

ΕΝΟΤΗΤΑ 3:  ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΓΥΡΩ ΜΟΥ 

  Πάμε να μάθουμε τους αριθμούς και να αριθμήσουμε τα ζώα στη φάρμα του παππού!

Άσκηση: Πάμε να αριθμήσουμε τα ζώα στη φάρμα του παππού, όπως στο παράδειγμα:                                           

Παράδειγμα: νία κατσούα       δύου κατσούλε

  ........ κούε     .......... κούνοι

.............. όνου         .......... χιούρε

........... βανιούλια          .............. ζουφάλια

.......... φορτακούλια      .................μελισσάε

Τσι χρώμα ένι; λέω να πούμε και τα χρώματα!! Και να δούμε τι χρώμα είναι τα ζωάκια που αριθμήσαμε!

ΕΝΟΤΗΤΑ 4:  ΤΙ ΚΑΝΩ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ

Τσι ένι ποίου; Πάμε να μάθουμε να λέμε τι κάνουμε κάθε μέρα της εβδομάδας!

Για αρχή ας μάθουμε τις ημέρες της εβδομάδας και κάποια ρηματάκια!!

  ένι κίνου, ένι τσού, ένι νίου

  ένι γράφου, ένι ζβαϊχου

  ένι τραγουϊδιού, ένι χορέγγου

ένι έγκου το σκολείε

ένι κιούφου

Αν θες να μάθεις περισσότερα ρηματάκια, δες κι επανέλαβε τις παρακάτω κάρτες!

ΕΝΟΤΗΤΑ 5:  ΜΑΘΑΙΝΩ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΓΥΡΩ ΜΟΥ

Tώρα πάμε να κάνουμε όμορφους διαλόγους εδώ μαζί !                                                                                                                                        Διαλόγους που μπορείτε να κάνετε κι εσείς έξω από το σχολείο με τους φίλους, τα αδέρφια σας, την οικογένειά σας !

ΜΠΡΑΒΟ!! Άξια κερδίζεις το βραβείο του νεαρού Τσάκωνα μαθητή και μαθήτριας!

Συνέχισε να μαθαίνεις Τσακώνικα! Τα Τσακώνικα είναι το δικό μας μοναδικό κειμήλιο!

(Εικόνες και γραφιστικά: freepik.com, Pinterest)

Α τσέα μι

Τα τσακώνικα σπίτια διακρίνονται για την αρχιτεκτονική τους!

Ας παίξουμε για να γνωρίσουμε

α τσακώνικο τσέα

Και ποια ήταν η καθημερινότητα των Τσακώνων; Στον Πύργο Τσικαλιώτη βλέπουμε πολλά καθημερινά αντικείμενα που παραπέμπουν

στον τρόπο ζωής των Τσακώνων. Για να δούμε αν θα μπορούσατε να τα αντιστοιχίσετε!

Α γρούσσα νάμου

Πληροφορίες προσβάσιμες στο: https://www.tsakonianarchives.gr/info/dialect/

"Η τσακωνική, ακολουθώντας το γεωγραφικό διαχωρισμό, διακρίνεται στη βόρεια και τη νότια διάλεκτο. Η νότια τσακωνική συνιστά την «πρωτοτυπική» μορφή της διαλέκτου, αφού συγκριτικά με τη βόρεια χρησιμοποιείται από περισσότερους ομιλητές (Χαραλαμπόπουλος, 1980: 3). Ωστόσο, αναγνωρίζεται και μία τρίτη κατηγορία-παραλλαγή της τσακώνικης διαλέκτου, τα λεγόμενα Τσακώνικα της Προποντίδας. Η διάλεκτος αυτή χρησιμοποιούνταν στα χωριά Βάτκα και Χαβουτσί, στα μικρασιατικά παράλια της Προποντίδας. Μετά την μικρασιατική καταστροφή, οι πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν στα Σέρβια του νομού Κοζάνης και στο Χιονάτο του νομού Καστοριάς (Κωστάκης, 1951)."

"Τα τσακώνικα αποτελούν μία από τις πιο ιδιαίτερες και ενδιαφέρουσες περιπτώσεις νεοελληνικής διαλέκτου. Εμφανίζοντας εντυπωσιακές διαφορές από την κοινή νεοελληνική και τις υπόλοιπες διαλέκτους, ηχούν για αρκετούς, μη φυσικούς ομιλητές ως ένα είδος δυσνόητης, σχεδόν «εξωτικής» γλώσσας (Τζιτζιλής, 2000: 15). Λόγω αυτών των μεγάλων «αποκλίσεων» από την κοινή νεοελληνική, η τσακωνική θεωρείται ως μία κατεξοχήν διάλεκτος της ελληνικής (μαζί με την ποντιακή και τις καππαδοκικές) και όχι ιδίωμα (Κοντοσόπουλος, 2000: 3). Επιπρόσθετα, χαρακτηρίζεται ως αρχαιοπρεπής, αφού εν αντιθέσει με τις άλλες διαλέκτους δεν προέρχεται από την ελληνιστική κοινή αλλά θεωρείται απόγονος της αρχαίας δωρικής διαλέκτου της Λακωνίας. Υπό τις επιρροές κυρίως της λακωνικής, η τοπική γλώσσα της κλειστής κοινωνίας των Τσακώνων παρέμεινε ανεπηρέαστη από άλλες γλωσσολογικές κατευθύνσεις. Η ιδιαίτερη μορφολογία του εδάφους της περιοχής δυσχέρανε την επαφή με πολιτισμικές ομάδες, με συνέπεια την αδυναμία ανταλλαγής γλωσσολογικών και άλλων πολιτιστικών στοιχείων. Η σταδιακή αναβάθμιση των συγκοινωνιακών μέσων κατέστησε την περιοχή προσβάσιμη, συνδέοντας τα χωριά της Τσακωνιάς όχι μόνο με άλλα κέντρα αλλά και μεταξύ τους."

Πηγή: Κωστάκης, Θ. 1986. Λεξικό της τσακωνικής διαλέκτου. 1ος τόμ. Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών.

Για να παίξουμε ένα παιχνίδι και να δούμε πόσα μάθατε!

Ο χάρκη τα Τσακωνιά

Κια έν̇ι αρχινίζα τσαί κια έν̇ι τελιούκ͑α α Τσακωνία;

Η περιοχή της Τσακωνιάς βρίσκεται στην Κυνουρία, στα ανατολικά του νομού Αρκαδίας. Αποτελεί το μεγαλύτερο μέρος του ανατολικού Πάρνωνα, ξεκινώντας από τις βουνοκορφές του και καταλήγοντας στις ακτές του Αργολικού κόλπου και του Μυρτώου πελάγους. Στη βόρεια Κυνουρία η Τσακωνιά περιλαμβάνει τα χωριά του Πραστού, της Σίταινας, της Καστάνιτσας, του Αγίου Ανδρέαενώ στη νότια Κυνουρία τα χωριά του ΤυρούΤερε τα Σαπουνακαίϊκων, τα Πέρα Μέλανα, της Πραματευτής, της Βασκίνας, του Λιβαδίου, τη Σαμπατικής και του ΛεωνιδίουΛενίδι .

Πηγή: https://www.tsakonianarchives.gr/info/

Για να δούμε το Χάρκη τα Τσακωνιά. Ας βάλουμε τα χωριά της Τσακωνιάς στο χάρτη!

 

Α χώρα νάμου – Α γρούσσα νάμου

Α ιστορία τα Τσακωνιά

Έατε! Κατσάτε τσαι νιάτε τσι θα ντ' αλήου νιούμου για τα χώρα νάμου από του παλαίοι τσεροί μέχζι ταν επανάσταση.

Πηγή: Βαγενάς, Θ. (1971). Ιστορικά Τσακωνιάς και Λεωνιδίου. Αθήνα: Δήμος Λεωνιδίου.

Ελάτε να μάθουμε για τον τόπο μας από την αρχαιότητα έως το 1821 που σήμανε η ελληνική επανάσταση.

Η χώρα μου είναι η Τσακωνιά. Α χώρα νάμου ένι α Τσακωνιά στην Νότια Κυνουρία. Η ιστορία της φτάνει στα βάθη των αιώνων αν και λιγοστές οι ιστορικές πηγές που έχουμε. Κυνούριοι ζούσαν σε πολλές περιοχές: στο Λύκαιον όρος στην Αρκαδία,  στη Σπάρτη ως Κυνοσουρείς, στην Αργολίδα ως Ορνεάται. Φαίνεται ότι ο όρος «Κυνούριος» λειτουργούσε ως συνδετικός κρίκος μεταξύ των 3 γειτονικών κρατών. Ταυτόχρονα όμως ήταν και «μήλο της έριδας» μεταξύ των Αργείων, των Αρκάδων και των Λακεδαιμονίων. Γι΄αυτό άλλωστε και τα γεωγραφικά όρια ήταν θολά. Στην αρχαιότητα η Κυνουριάτικη γη χωριζόταν σε 3 μέρη: τη «Θυρέα», πολιτεία με λιμάνι στο σημερινό Άστρος, την «Ανθήνη», πολιτεία στο σημερινό «Παλιόκαστρο» του Αγ. Ανδρέα, τους «Πραίους», γνωστοί και ως  Πρασιές. Η Πρασιατική χώρα μεγάλη, περιλάμβανε τον Τυρό, την Πολίχνη τα σημερινά Πούλιθρα, τον οικισμό των «Ορειών» στο οροπέδιο της Παλιόχωρας κι έφτανε ως τις λακωνικές Γερόνθες. Η ναυτική τους δύναμη τέτοια που ήταν μέλος της ιωνικής «Αμφικτυονίας της Καλαυρίας», μια συμμαχία ενάντια στη δύναμη των Αργείων.  Αυτό έκανε και τις μάχες σφοδρές με σημαντικότερη τη «Μάχη της Θυρέας» μεταξύ Λακεδαιμονίων και Αργείων το 546 π.Χ., που κατά τον Ηρόδοτο η Κυνουρία περιήλθε υπό την κυριαρχία της Σπάρτης έως το 338 π.Χ. ενώ αργότερα 195 π.Χ. ο Ύπατος Ρωμαίος (Τίτος Κόιντος) Φλαμινίνος παραδίδει την Κυνουρία στους Αργείους εκτός από τις Πρασιές που παραμένουν στους Σπαρτιάτες αλλά πλέον είναι Ελευθερολάκωνες στο «κοινόν των Λακεδαιμονίων». Για να επιβιώσει το «κράτος των Πρασιέων» συνήθης τακτική ήταν η διπλή οίκηση, στα παράλια και στην ενδοχώρα καθώς κι η καταφυγή στις Ακροπόλεις: των Πρασιών, των Ορειών, του Τυρού μεταξύ Τυρού και βόρεια των Μελάνων και της Πολίχνης.

Να, εδώ στο Λεωνίδιο βρίσκονταν πιθανότατα οι Αρχαίες Πρασιές όπως μας πληροφορεί ο Σκύλακας το 420 π.Χ., γνωστές και ως Βρασιαί, από τον μύθο που έλεγε ότι ξεβράστηκε η λάρνακα του θεού Διονύσου, εξ’ ου και γιατί ο περιηγητής Παυσανίας το 170 μ.Χ. τον αποκαλούσε «Διονύσου τόπος». Εκτός όμως από τον Διόνυσο οι ντόπιοι τότε λάτρευαν και άλλους Θεούς τον Απόλλωνα, τον Ασκληπιό, τη Αθηνά και ήταν συχνό τα παλιά αρχοντικά να τους απεικονίζουν. Και άργησαν πολύ να ξέρετε να ασπαστούν τον Χριστιανισμό, τόσο που συχνά ρωτούσαν ‘Χριστιανός ή Τσάκωνας» ως τον 9ο αι. από όπου κι έπειτα ήταν βαθιά θρησκευόμενοι Χριστιανοί, κάτι που παρατηρούμε και στην ονομασία Λεωνίδιο από τον Άγιο Λεωνίδα.

Ούνι δεχουμένοι αφεγκικο τάνου απ΄τα τσουφάσι οι Τσακώνοι! Δεν αντέχουν αφεντικό πάνω από το κεφάλι τους οι Τσάκωνες. Ανυπόταχτοι και ατίθασοι σε μόνιμη εξέγερση όπως απέναντι στους Σλάβους που τον 6ο μ.Χ. αι. τους ωθούν να καταφύγουν στα ορεινά του Πάρνωνα.  Σκληροτράχηλοι και γνωστοί για τη δύναμή τους τόσο που η λέξη «Τζέκωνες» πρωτοαναφέρεται από τον Αυτοκράτορα του Βυζαντίου τον Πορφυρογέννητο το 900 μ.Χ. ως «επίλεκτα σώματα των καστροφυλάκων» ενώ ειδική μνεία γίνεται και στο αξίωμα του «Στρατοπεδάρχη των Τσακώνων».  Κι ίσως αυτή τους η επαναστατική τάση να εξηγεί το μένος με το οποίο οι Φράγκοι κατακτητές το 1205 στην 4η Σταυροφορία κι αργότερα το 1272 κούρσεψαν όλη την Τσακωνιά, όπως αναφέρει και η τοπική παράδοση. Ενδεικτικό είναι το κείμενο «Α Παλιόχωρα» από τα «Χρονικά των Τσακώνων»:

«Α Παλιόχωρα έκι πρεσού παλιά χώρα… Τα χώρα έτανι ν’ εκαστρέβαϊ το Σταυροφόροι το 1215 …… Ψεά ταν Παλιόχωρα ένι ένα σίνα. Τάνου το σίνα ένι ένα παλιέ βροντατέ κάστρε, ο Οριόντα. Όρπα ήγκι γινουμένοι οι πολέμοι.

Κι έτσι σιγά σιγά ξεπηδούν τα γνωστά μας τσακωνοχώρια π’ έμε ξέρουντε σάμερε:

ο Πραστέ, α Καστάνιτσα τσαι α Σίταινα,  ο Αγιε Λίδη, ο Άγιε Αντρία, ο Τερέ, ο Σαπουνάτση, το Μέανε, τα Πραματευτά.

Από το βιβλίο "Τα χρονικά των Τσακώνων" τομ. Θ', 2006, σελ. 63

Με την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Τούρκους ξεκινά πόλεμος από το 1463 μεταξύ Ενετών κατακτητών και Τούρκων για την κατάκτηση του Μοριά. Το Λεωνίδιο καταστρέφεται το 1467 αλλά η Τσακωνιά πέφτει στα χέρια των Τούρκων το 1540 και αρχίσει η πρώτη Τουρκοκρατία ως το 1685 που ξανα πέφτει στα χέρια των Βενετσιάνων και μετά ξανα πέφτει στα χέρια Τούρκων το 1715.

Με την καταστροφή του Λεωνιδίου ακμάζει ο Πραστός, διοικητική πρωτεύουσα του φέουδου της Κυνουρίας. Οι Τσάκωνες χτίζουν αρχοντικά και προσφέρουν χρήματα χάριν στο εμπόριο σιταριού, βουτύρου και αλατιού στην Κωνσταντινούπολη και στις Παραδουνάβιες περιοχές όπου μεταναστεύουν. Είναι γνωστή, άλλωστε, η ρήση ‘η Πόλη βγάζει τα άσπρα (χρήματα) και ο Πραστός τα κάνει κάστρα».

Α νέα χώρα, ο Πραστέ, έκι ατσά πολικεία τα΄έκι έχα δικό σι δεσπόκη. Έκι α επισκοπή «Ρέοντος και Πραστού». Κι είναι αυτός ο Δεσπότης που ηγείται της επανάστασης στα Ορλωφικά το 1770. Και παρότι η επανάσταση αυτή απέτυχε θαρρώ πως το σαράκι της λευτεριάς έχει χωθεί βαθιά στην καρδιά των Τσακώνων, τόσο που πολλοί από τους Τσάκωνες έχουν πια γίνει Κουρσάροι και Κλέφτες γνωστοί ως «Αητοί του Μαλεβού».

Κι ο αγώνας για την ελευθερία των Τσακώνων και του έθνους ξεκινά!

Περισσότερα στο βιβλίο του Θ. Βαγενά μέρος Δ "Νεοελληνικά Χρόνια"

https://www.tsakonianarchives.gr/istorika-tsakonias-leonidiou/

Για να δούμε τι θυμάστε!